De tovenaar van Proven

Er was eens een jongen wiens vader en moeder beide waren overleden. Alleen op de wereld, zonder middelen, zonder familie, zonder enige uitweg, ging hij als knecht werken op een boerderij in de buurt van Proven. De boer en de boerin waren niet onaardig, maar het was zwaar werk — van zonsopgang tot zonsondergang met het vee aan de slag, de stallen uitgeschept, de velden onderhouden.

De jongen werkte zonder klacht. Hij was sterk en volewassen geworden onder de last van het werk, en zijn handen waren ruw van het handwerk. Maar op de dag dat hij iets mispeuterde — misschien had hij een dier niet goed verzorgd, misschien had hij iets verkeerd gedaan in de werkschuur — sprak de boer het onherstelbare woord: ’Jij bent ontslagen. Pak je spullen en verdwijn.’

De jongen stond op straat. Geen vader, geen moeder, nu ook geen werk. Het leek alsof het noodlot hem helemaal wilde breken.

In zijn wanhoop ging de ontslagen knecht naar een ander jongen die nog steeds op de boerderij werkte — zijn enige vriend, de enige aan wie hij zijn hart kon uitstorten. ’Ik heb niets meer,’ zei hij. ’Mijn vader en moeder zijn dood. Ik heb nu maar één kans als ik morgen tegen half twaalf een potje-ritje kan maken.’

De andere jongen begreep er niets van. ’Een potje-ritje?’ vroeg hij. ’Wat betekent dat?’ Maar de ontslagen knecht wilde niet uitleggen wat hij bedoelde. In plaats daarvan stelde hij voor: ’Kom morgen voor zonopgang naar de weide. Ik zal je tonen wat ik kan doen. En je zult zien dat het mij voordeel brengt.’

De volgende ochtend, toen het nog donker was, verscheen de ontslagen knecht inderdaad. Zijn ogen glansterden met iets wat niet helemaal menselijk was.

’Ga naar de stal,’ zei de knecht tegen zijn vriend, ’en haal mij de grootste koe die je kunt vinden.’ De jongen liep naar de stal. Zodra de koe eruit kwam en het gras onder haar zag, begon ze te grazen alsof ze honger had van weken. Vervolgens zei de knecht: ’Nu een stier. De sterkste die we hebben.’

De stier kwam naar buiten en besprang onmiddellijk de koe, zo grimmig dat de beide dieren niet meer van elkaar af konden. ’Hou vast!’ riep de tovenaarknecht, en wonderbaarlijk — de stier en de koe bleven aan elkaar kleven als met lijm. Daarna kwam er een varken uit de stal, dat begon te knabbelen aan de poten van de stier, waardoor het ook aan de stier vast bleef plakken. ’Meel!’ commandeerde de knecht, en toen de jongen meel strooide over de drie dieren, voegden zich duiven bij hen, en die bleven ook plakken in het meel.

Steeds meer dieren werden opgeroepen — een merrie, een hengst — en steeds bleven ze aan elkaar vastgekleefd. Het was een vreemde, groteske toren van dieren geworden, een echt ’potje-ritje’.

Toen de boerin naar buiten kwam en het vreemde schouwspel zag — al die dieren aan elkaar gekleefd als één groot monster — greep ze een stok om ze van elkaar te slaan. Maar zodra de stok het aanhecht van die kluwenmas raakte, bleef ook de stok kleven, en toen de boerin de stok niet kon loslaten, bleef zij zelf ook vast.

Niet lang daarna kwam de boer kijken wat al dat kabaal betekende. Toen hij probeerde zijn vrouw los te trekken, bleef ook hij aan de verzameling vastplakken. Nu zat de hele familie vast aan de dieren — een onvoorstelbare chaos van lijven en ledematen.

’Is je potje-ritje nu groot genoeg?’ vroeg de knecht aan de boer. De boer, bevangen door vrees en beschaamd door zijn domheid, gaf onmiddellijk toe: ’Ja, ja, het is goed! Je mag blijven! Verzamel deze chaos onmiddellijk!’ En zo verkreeg de verlaten knecht door magie wat hij door billijkheid niet kon bereiken: zijn werk terug, en de zekerheid dat hij niet alleen zou sterven.