De Kattentand boven het lac du Bourget

Het lac du Bourget is een gletsjermeer : ruim vierenveertig vierkante kilometer donker water, honderdzevenenveertig meter diep, uitgeschuurd toen zo’n negentienduizend jaar geleden de grote alpengletsjer zich terugtrok. Men noemt het vaak het grootste natuurlijke meer van Frankrijk, en dat klopt niet helemaal. Wat wel klopt is dat het diep is, en dat de mensen van de oever er altijd over spraken als over een buurman die je maar beter niet tegenwerkt.

Men vertelt dat een visser van Le Bourget op een ochtend uitvoer en niets ving. De uren gingen voorbij, en ten slotte beloofde de man aan God zijn eerste vangst. De belofte werd gehoord. Het net kwam zwaar boven, vol met een prachtige vis. Maar de man had honger, en de vis bleef op de bodem van de boot liggen.

De tweede worp bracht een nog mooiere vis, en ook die hield hij, want de derde zou hij geven. Bij de derde worp werd het net zo zwaar dat de boot overhelde en het water over de rand kwam. Het was geen vis. Het was een zwart katje, doorweekt, niet groter dan een vuist, dat hem zonder angst aankeek. Een verstandig man had het teruggegeven aan het meer. Deze stopte het in zijn zak en droeg het naar huis.

Het katje groeide. Het groeide sneller dan een kat groeien mag, en toen het niet meer door de deur kon, verliet het het huis van de visser en klom de helling op. Boven de westelijke oever vond het wat het zocht : een rotspunt boven de pas, met een grot in de flank en uitzicht over de hele weg. Daar ging het liggen.

Wat er daarna gebeurde, hangt af van wie het vertelt. In de oudste geschreven versie verslindt het beest eerst het hele gezin van de visser en valt daarna de reizigers aan, tot koning Arthur het met hulp van Merlijn uitdaagt en neerslaat. De mensen van Savoie hielden het dichter bij huis : bij hen zijn het twee broers die het dier met een oorlogswerktuig aanvallen en met het mes afmaken, of een soldaat uit Le Bourget die het met zijn haakbus neerlegt.

In 1619 schreef de franciscaan Jacques Fodéré het verhaal over en maakte er een kat van zo groot als een tijger. Hij bracht ook twee ridders van Arthur binnen, Berius en Melianus, die als beloning een veld en een berg kregen ; Chambéry en Montmélian dragen daarom hun namen, zegt de legende. In 1899 tekende Émile Freymond op wat de ouden nog vertelden : dat de kat vanuit haar grot bij de col du Chat elke tiende reiziger opat. Van het dier bleef ten slotte één hoektand over, daarboven in de lucht.

De archieven vertellen een nuchterder verhaal, en het is ouder dan de kat. In een oorkonde van 1209 heet de berg al montis Catti, en de dertiende eeuw levert nog Mons Catus, Mons Catti en Ultra montem Felis. De naamkundige Adolphe Gros wees erop dat Catus of Cattus ook een mensennaam kan zijn geweest. Sterker nog, Gros dacht dat niet de kat de berg had gedoopt maar de berg de kat : eerst de naam, dan het verhaal dat hem verklaarde. Hij wees ook op het nabije dorp Chevelu bij de pas, dat in Franse oren als chat velu klinkt, harige kat. Roger Brunet stelde in 2016 een derde afleiding voor, uit cha, verwant aan calm, een kale kam. Wie de kaartenmaker gelooft, kijkt naar een kale kalkrichel. Wie de visser gelooft, kijkt naar een tand.

Beneden ligt het meer er nog altijd bij. Aan de overkant staat de koninklijke abdij van Hautecombe, in 1125 door de cisterciënzers gesticht en eeuwenlang grafkerk van het huis Savoye. In 1820 verscheen Le Lac van Alphonse de Lamartine, geschreven voor deze oever. In Le Bourget-du-Lac zelf ligt de oude cluniacenzerpriorij met haar romaanse crypte, haar gotische Saint-Laurentkerk en haar Franse terrastuinen. En dan de rechtzetting : het grootste natuurlijke meer van Frankrijk is dit niet. Het Meer van Genève is groter maar half Zwitsers, en het lac de Grand-Lieu bij Nantes beslaat meer oppervlak. Wel is het lac du Bourget het grootste gletsjermeer dat volledig in Frankrijk ligt, en het diepste.