Het spook van de grootvader

De landsheer dacht niets van de vermaning zijner dochter. Zijn hart was verhard als steen, en zijn ziel vervuld van zorgeloosheid en zonde. Dag na dag leidde hij een leven zonder vrees of schaamte, ondanks de voortdurende smeekbeden van zijn vroomme dochter. Ze had alles geprobeerd: smeken, bedelen, smeekgebeden in de kapel—maar zijn oor was dicht als marmer.

Op een oktober-avond, toen het eerste ijs begon te kristalliseren op de velden van West-Vlaanderen, wandelde de landsheer alleen over het groote kerkhof van Oostende. De donkerte sloot zich als een mantel om hem heen, en slechts het maanlicht gaf enkele passen zicht. De wind huilde over de graven, en het geluid was als geweeklaag van verlorenen.

Plotseling bleef hij staan. Onder zijn laars gleed iets weg—een been, grijs en gebogen door de eeuwen. Niet één schedel lag aan zijn voeten, maar verscheidene, roerloos en holle oogkassen naar hem starend. In het maanlicht zag hij opschriften op grafstenen—namen van zijn voorvaders, mannen wier erfenis hij had besmeurd door zijn wandelingen in duisternis.

Verbolgen over deze gruwelijke ontdekking richtte de landsheer zich op. Zijn ogen gloeiden van dronkenschap en waanzin. “Bedelmonniken van weleer!” riep hij uit met brallende stem. “Zijn hier nog levenden onder u vergraven? Komt gij te voorschijn, oude beenderen! Gij bent uitgenodigd voor een feest in mijn zaal—en daar zal drank en vlees niet ontbreken! Ja, ik roep u uit—gij bleken schimmen—kom naar mijn tafel! Ik vecht niet meer tegen de nacht. Ik nodig haar uit!”

Zij die dit hoorden—want er liepen enkele verlate nachtmensen voorbij—voelden hun bloed bevriezen. Het was zonde om zo te spreken, te tarten de doden. Niemand spoort de doden uit, niemand daagt de grootouders uit. Maar de landsheer lachte zijn vreselijke lach—een geluid als het breken van grafstenen—en vervolgde zijn wandeling door het kerkhof.

De nacht bracht geen bevrijding. Integendeel: het feest was reeds gegeven, en de gasten zouden zeker verschijnen. In het geestrijk hoorde men de oproep. In het donker buiten deze wereld werd voorbereid wat komen zou.

Die avond zette de landsheer zijn tafel met bonte zijden en gouden lepels. Lampionnen brandden langs de muren in goud en rood. De grootste schaal werd gevuld met rijkste spijzen uit de hele provincie: kreeften, fazanten, lamsvlees dat rook naar Indische kruiden. Hij nodigde zijn vrienden uit—mannen van gelijk gemoed, vrijgestelden en losbandiegen—en het feestmaal begon met veel lawaai en geschreeuw. De wijn vloeide in stromen.

Maar toen klokslag middernacht naderden, spande zich een ijskoud gewoel door de zaal. Een windvlaag zonder open ramen. De lampionnen flikkerden. De gasten voelden hun drank verstijven in hun keelen. De deuren zwaaiden open zonder handen, zonder enig geluid, en een gestalte betrad het vertrek in volmaakte stilte. Het was een geraamte, bleek en walgelijk, gekleed in de rotte linnen van eeuwenoud graf, zijn kleding honderd jaar oud en stinkend van de grafklei. Over de witgebleekte beenderen hing een mantel van mist, grijs als morgendauw op een kerkhof.

“Gij hebt mij uitgenodigd,” sprak het verschijningsel met een stem als het kraken van doodsklok, laag en traag. “Ik ben uw voorvader, hij die gij de eer hebt betood, wiens naam ge vervloekt hebt in dronkenschap. Ik ben hij die zeven generaties geleden hier in deze grond gelegd werd. Ik kom, want gij hebt mij geroepen met spottende woorden in het kerkhof!”

In doodsangst sprongen de gasten uit hun stoelen. Maar hun benen waren bevrozen van schrik—geen van allen kon ontsnappen. Het was alsof onzichtbare kettingen hen aan hun plaatsen vastbonden. De geraamte schreef zich op de landsheer toe met schrikwekkende langzaamheid, zijn beenderen ritselend als dode bladeren. Zonder woord of waarschuwing greep het hem vast met handen koud als grafstenen en smeet hem met goddeloze kracht tegen de stenen muur.

Met vreselijk geluid braakte de muur open alsof hij gemaakt was van papier. Een gapende zwarte opening verscheen, niet zomaar een gat—geen raam, geen deur, maar de poort der hel zelf, waaruit vlammen en geweeklaag van duizend verlosten opstegen. Gillende, schreeuwende om erbarming, werd de landsheer door zijn voorvader in die afgrond getrokken, zijn lichaam verdwenen in de nacht en vuur.

Toen verbleekte het geraamte, en vrijheid keerde terug in de ledematen der gasten. Zij vloden uit het huis, schreiend en krankzinnig van schrik. De tafel lag omvergeworpen. De wijn was zwart geworden als bloed. Maar niemand zou ooit het feest van die nacht vergeten—en niemand zou ooit het geschreeuw van de landsheer vergeten.

De landsheer werd nimmer meer gezien, en alleen zijn dochter rouwde met vroomheid en dankbaarheid in haar hart, want zij had gewaarschuwd wat komen zou.

Zoo leert ons de legende: wie zich tot zonde bepaalt en geen waarschuwing aanvaardt, ontmoet zijn straf in duisternissen. De doden spreken nog altijd tot de levenden, en zij die niet willen luisteren, worden gewogen en bevonden te licht.