De mirakelen van Sint-Walburg in Tiel

Walburg zelf heeft Tiel vermoedelijk nooit gezien. Zij was een Angelsaksische non die halverwege de achtste eeuw op verzoek van Bonifatius naar het vasteland kwam, abdis werd van het klooster Heidenheim in Beieren en daar op 25 februari 779 stierf. Bijna een eeuw later werd haar gebeente overgebracht naar Eichstätt, en vandaar begon een merkwaardige reis: haar roem verspreidde zich over heel Europa, en vorsten deelden kleine stukjes van haar lichaam uit als het kostbaarste geschenk dat zij bezaten. De Karolingische koning Karel de Eenvoudige vereerde haar buitengewoon en schonk relieken aan zijn getrouwen om de band met hen te bezegelen.

Zo kwam, naar men aanneemt, een deel van dat gebeente terecht bij Waltger, graaf in het rivierengebied, waar Tiel na de ondergang van Dorestad was uitgegroeid tot de belangrijkste haven. Rond het jaar 900 stichtte Waltger er een kerk en een klooster en wijdde beide aan Sint-Walburg; samen met zijn vrouw Alberada schonk hij het sticht kostbare misgewaden. Lang bleef het niet in de familie. Zijn zoon nam deel aan een opstand, de keizer nam het bezit in beslag, en in 950 kwamen kerk en klooster aan de bisschop van Utrecht. Het Sint-Walburgsticht werd een deftig huis van kanunniken die er wetenschap bedreven. Voor de gewone Tielenaren was het niet bedoeld; die kregen even verderop hun eigen Sint-Maartenskerk.

En toen begon het gebeente te werken. In het begin van de elfde eeuw stelde een geestelijke, volgens sommige geleerden Alpertus van Metz zelf, een boekje samen dat als De mirakelen van de heilige Walburg in Tiel de eeuwen zou overleven. Het beschrijft wondergenezingen die zich in de Sint-Walburgkerk zouden hebben afgespeeld, en het maakte van de koopmansstad ook een bedevaartplaats: wie ziek was, kwam bij de relieken van de heilige smeken, en zoals het een goede heilige betaamt, trad de genezing daadwerkelijk op.

Een man uit Wiesbaden die over zijn hele lichaam trilde, was na een week in Tiel de rust zelve. Vreemder nog is het verhaal van een Engelse schipper, die pas klachten kreeg nadat hij in Tiel was aangekomen: hij raakte bezeten door de duivel en moest door zijn kompanen in bedwang gebracht en wel de kerk worden binnengedragen. Voor het altaar nam de razernij eerst nog toe, maar langzaam kwam de man weer tot zijn zinnen en verliet hij de kerk als een genezen mens.

Het zijn kleine, huiselijke wonderen, zonder draken of verzonken steden, maar juist daarom vertellen ze zoveel. Er lagen dus Engelse schepen aan de Tielse kade, er kwamen zieken van diep uit het Rijnland, en een genezen schipper was de beste reclame die een havenstad zich wensen kon. Walburg werd de beschermvrouw van scheepslieden, en later richtten ook boeren en kraamvrouwen zich in nood tot haar.

In 1006 werd de heilige op de proef gesteld. Zeerovers, afkomstig van verafgelegen eilanden in de oceaan, verschenen met een talrijke vloot en voeren met grote snelheid de Merwede op, tot voor de handelsplaats Tiel. De bevolking langs de Waal zocht haar redding in de vlucht en liet bijna alles achter, op het geld na. De oude prefect van het gebied, ziek en nauwelijks nog in staat te lopen, besteeg met een uiterste krachtsinspanning zijn paard en hield de vluchtende massa nog net tegen, uit vrees dat het lege land de vijand vrij baan zou geven.

De Noormannen streken bij Tiel de zeilen, sleepten de voorraden weg en brandden de koopmansnederzetting plat. Ook het Walburgsticht drongen zij binnen: zij roofden de misgewaden die Waltger en Alberada ooit hadden geschonken, plunderden het altaar en droegen zoveel mogelijk kerkschatten naar hun schepen. Maar het kerkgebouw zelf, noteert de kroniekschrijver, lieten zij ongemoeid. De volgende ochtend stond er een haastig bijeengeroepen leger onder Balderik en graaf Unroch aan de oever; de rovers lichtten de ankers, er werd langs beide oevers geplaagd en geschermutseld, en tegen de avond vertrokken de schepen zonder dat iemand het hun belette. Een jaar later voeren negentig langschepen de Lek op, en opnieuw kwam het rivierenland met de schrik vrij.

Tiel herstelde zich, zoals handelssteden dat doen. De kerk van Walburg stond er nog, de pelgrims bleven komen, en het mirakelboekje reisde de eeuwen door. Toen kanunniken van het sticht in de veertiende eeuw naar Arnhem trokken, namen zij relieken van de heilige mee. Van het sticht zelf is niets meer over, maar wie in Tiel de straat met de naam Sint Walburg inslaat, loopt nog altijd over de grond waar een trillende man uit Wiesbaden ooit binnen een week de rust zelve werd.