De Buntermansberg te Nunspeet

De Buntermannen zijn klein, hoogstens een halve meter, en dragen donkere mantels. Zij komen ’s avonds uit de berg om in het Nunspeetse hei werk te doen waar mensen niet aan toekomen: kleine paden in orde houden, omgevallen takken weer rechtzetten, mossteentjes verleggen. Wie hen ziet, krijgt drie ademteugen tijd om weg te kijken. Wie wegkijkt, mag passeren. Wie blijft kijken, krijgt een vraag.

De vraag is altijd een raadsel met één correct antwoord. Wie hem goed beantwoordt, gaat veilig weg. Wie hem fout beantwoordt, krijgt geen straf, maar wordt één maand verstrooid: zijn schaduw loopt achter een lichte vertraging op hem aan; zijn ja klinkt als nee aan andermans oren; zijn naam wordt door zijn moeder verwisseld. Na de maand is het over. Niemand stierf eraan. Niemand wende eraan.

In 1872 stak de Nunspeetse schoolmeester Hendrik Veen op een mistige avond de Buntermansberg over op weg naar Doornspijk. Hij zag drie Buntermannen aan de overkant. Hij keek niet weg. Een Buntermann vroeg: «Wat heeft een tong, geen mond, en spreekt zonder dat het wordt gehoord?» Veen antwoordde meteen: «Een schoen.» De Buntermann boog. Veen liep door.

Veen is later schooldirecteur geworden. Hij gaf zijn leerlingen elk jaar één keer dit raadsel. Wie het meteen wist, kreeg een snoepje. Wie het niet wist, kreeg een avond bedenktijd. Wie het na een avond niet wist, kreeg het van Veen uitgelegd. Veen zei dan altijd: «Stel je voor dat het was een Buntermann van de berg die je het vroeg en niet ik. Stel je voor dat je een maand verstrooid op het spel had. Onthoud dit raadsel.» Op zijn graf in Nunspeet staat één regel: «Hendrik Veen, schoolmeester, kende het juiste antwoord.»