Het betoverde paardenspan

Adriaan van Westhuyzen, Utrechts koopman, had één week eerder zijn knecht ontslagen wegens diefstal van een gulden. De knecht, Jan Geertsz., zwoer wraak en verdween. Op 21 juli 1791, rond drie uur ’s middags, parkeerde Van Westhuyzen zijn vierspan voor de Dom om koffie te drinken bij Café De Beer. Toen hij naar buiten kwam was het span weg. Niet gestolen — reed door de straten, zonder koetsier op de bok. Eerste ronde rond de Dom: drie minuten. Tweede: drie minuten. Drieentwintig burgers verzamelden, dorst niet bij de paarden. Bij ronde vier kwam baljuw Cornelis van der Pol. Hij keek toe. Bij ronde zeven, kwart over drie, stond het span stil voor de Café-deur, precies waar het was geparkeerd.

Baljuw Van der Pol opende de wagendeur. Op de bank zat Jan Geertsz., de ontslagen knecht, dood. Geen wond, geen gif, geen worsteling. In zijn linkerhand één gulden — de gestolen gulden. In zijn rechterhand een briefje: «Heer Adriaan. Ik geef de gulden terug. Vergeef mij. De wraak was meer dan ik kon dragen. De paarden hebben mij gebracht. Zij wisten waar ik moest komen.» Van Westhuyzen las het briefje. Hij vergaf Jan postuum. Hij begrouf hem in de Domtuin (toen nog katholiek voor uitzonderingen). De vier paarden zijn de rest van hun leven in Van Westhuyzens dienst gebleven; hij verkocht ze nooit. Toen de laatste in 1813 stierf, schreef Van Westhuyzen aan de baljuw: «De paarden hebben Jan vergeven voor mij. Ik kon dat niet. Zij wel.» De Sticht-traditie zegt: «Een betoverd span komt om iemand thuis te brengen die niet meer kan vragen om vergeving. Wie de wagen niet opent, weet het niet. Wie hem opent, vergeeft.»