De Witte Dame van Puymartin

De bouw van het kasteel begint in de dertiende eeuw. In 1357, tijdens de Honderdjarige Oorlog, valt Puymartin in Engelse handen ; de consuls van Sarlat kopen het domein terug en verlaten het daarna, nadat ze er kantelen, wallen en daken hadden neergehaald opdat het niemand nog van nut zou zijn. Zolang het conflict duurt, blijft het een ruïne.

In 1450 richt Radulphe de Saint-Clar de muren weer op, en voortaan houdt de familie de Saint-Clar de plek in handen. In de zestiende eeuw koopt Raymond de Saint-Clar het kasteel terug en drijft de protestanten terug : hij is het die Sarlat op de hugenoten herovert, onder de naam kapitein van Puymartin. In de zeventiende eeuw betwisten Jean de Saint-Clar en zijn zuster Suzanne het bezit van het kasteel veertig jaar lang, tot zij er eigenares van wordt ; daarna wordt het kasteel in de achttiende eeuw aan zijn lot overgelaten.

Pas in de negentiende eeuw laat markies Marc de Carbonnier de Marzac, grootvader van de huidige eigenaar, het herstellen in neogotische stijl, met de bruidsschat van zijn vrouw. Het kasteel staat vandaag op de lijst van monuments historiques, en een van zijn zeventiende-eeuwse kamers, met lambrisering en beschildering, is er geklasseerd.

Het verhaal dat men in Puymartin vertelt, speelt in de zestiende eeuw. Thérèse de Saint-Clar, de vrouwe van het kasteel, wordt door haar onverwacht uit de oorlog teruggekeerde man betrapt in de armen van een jonge ridder. Razend van woede doodt de echtgenoot de minnaar, die men, zegt de overlevering, vlak onder de toren ophangt. Daarna straft hij zijn vrouw : hij laat haar opsluiten in een kleine kamer van de noordtoren, die hij laat dichtmetselen.

Vijftien jaar lang, aldus het verhaal, brengt Thérèse er haar dagen en nachten door, haar maaltijden via een luik, slapend op een schrale strozak, met een tralie voor haar venster. Zij sterft in die cel, en haar man eist dat het lichaam er ingemetseld blijft. Sindsdien beweert men dat haar geest tegen middernacht het kasteel komt spoken : zij gaat de trap op, volgt de weergang en gaat de kamer weer binnen. Dat is de Witte Dame.

Het moet duidelijk gezegd : dit is een legende, en niets ervan staat vast. De verhalen zijn het zelfs niet eens over het aantal jaren, vijftien of zestien, noch helemaal over de eeuw. Het kasteel zelf is wel degelijk echt, en het is rond dit verhaal dat men het bezoekt, tot en met de zogenaamde paranormale onderzoeken die er zijn gehouden.

Op de tweede verdieping schuilt het ware wonder van Puymartin : een studiolo, dat kleine kabinet dat de uit Italië overgewaaide mode voorbehield aan de heer des huizes. Het is uniek in de Périgord. Acht houten panelen, in grisaille beschilderd, bedekken er de wanden met tonelen uit de mythologie : Perseus, Bellerophon, Meleager, Clytie en nog anderen. Men dankt ze aan Philippe Lemaire, een schilder afkomstig uit Laon die in 1679 in Puymartin werkte en bijna letterlijk prenten kopieerde uit een bundel van 1655, de Tableau du temple des Muses. Het studiolo is sinds 1977 beschermd als monument historique.

Deze kamer met de mythologie maakt van Puymartin, net als de beschilderde zeventiende-eeuwse decors, heel wat meer dan een spookkasteel. Cineast Ridley Scott draaide er interieurs voor zijn eerste film, Les Duellistes. In 2022 gingen vijfentwintigduizend bezoekers er door de poort.

Maar het is de Witte Dame die hen er meestal heen brengt. Graaf Henri de Montbron zei haar meermaals te hebben gezien ; overnachtende gasten vertellen van een witte gestalte tegen het plafond, in de nacht. Tussen de beschilderde muren en die schaduw die er langs strijkt bewaart Puymartin beide tegelijk : de geschiedenis die vaststaat, en het verhaal dat zich niet laat bewijzen.