Het trouwe Britzen

Treuenbrietzen ontstond uit een burcht van de Askaniers, die in 1208 voor het eerst is opgetekend en op een oudere Slavische burchtwal stond. Eromheen groeide een marktvlek op het kruispunt van twee oude handelswegen: de ene liep van Berlijn naar Leipzig, de andere, misschien nog belangrijker, van Maagdenburg over Jüterbog naar het oosten en zuidoosten. In 1290 wordt de plaats als civitas genoemd, en omstreeks 1300 lag ze veilig achter een muur. Tussen 1296 en 1305 bouwden monniken van het nabije klooster Zinna deze stadsmuur met haar drie poorten, en ze deden dat in ruil voor water- en molenrechten.

Zo ontstond de ovale plattegrond met het regelmatige raster van straten, dat de stad tot vandaag heeft bewaard. Twee kerken staken boven de lage huizen uit: de parochiekerk Sankt Marien, voor 1217 gesticht en als kruisvormige basiliek uit veldsteen en baksteen opgetrokken, en Sankt Nikolai, een gewelfbasiliek met een machtige vieringtoren. Wie deze stevige muren en zware poorten voor ogen heeft, begrijpt waarom de burgers het later durfden aan te gaan een bijna almachtige heer de toegang te weigeren.

In 1319 was markgraaf Woldemar gestorven, de laatste belangrijke Askanier in Brandenburg, en men had hem plechtig ten grave gedragen. Vier jaar later verleende koning Lodewijk de Beier de heerloos geworden Mark aan zijn eigen zoon, en zo kwam ze aan het huis van de Wittelsbachers. Maar in de zomer van 1348 verscheen voor aartsbisschop Otto van Maagdenburg een oude man die beweerde dat hij die doodgewaande Woldemar was. Zijn begrafenis van negenentwintig jaar eerder zou slechts in scene gezet zijn; in werkelijkheid had hij de lange jaren op een pelgrimstocht naar het Heilige Land doorgebracht.

De vorsten die de Wittelsbachers de Mark misgunden, grepen de vreemdeling gretig aan en vierden hem als de teruggekeerde landsheer. Binnen enkele weken huldigden grote delen van Brandenburg hem, en zelfs keizer Karel de Vierde beleende de vermeende Askanier op twee oktober 1348 met de Mark, om daarmee zijn tegenstanders te verzwakken. Wie de man in werkelijkheid was, wist niemand met zekerheid. Men noemde hem een molenaarsknecht met de naam Jakob Rehbock, maar zijn ware herkomst is tot vandaag onopgehelderd gebleven.

Terwijl bijna heel de Mark de valse Woldemar toejuichte, bleven de burgers van Britzen bij de eed die zij hun vorst hadden gezworen. Zij hielden de pelgrim voor een bedrieger en hielden hun poorten voor de rechtmatige heer gesloten. Dat was geen gemakkelijke koppigheid, want een heerser die bijna het hele land achter zich wist, vergeet zo’n weigering niet licht, en een klein stadje kon er duur voor betalen. Maar Britzen week niet van zijn trouw.

In februari 1350 werd de pelgrim formeel tot bedrieger verklaard. Keizer Karel verzoende zich met de Wittelsbachers, beleende de rechtmatige vorst opnieuw en verkondigde in het voorjaar dat Woldemar niet de ware markgraaf was. De bedrieger trok zich terug aan het hof van Anhalt-Dessau, waar men hem tot zijn dood omstreeks 1356 toch met alle hoofse eer bejegende. Maar Britzen had zijn trouw bewezen. Uit de aanspreking van de trouwe burgers van Britzen groeide de bijnaam, en uit Britzen werd Treuenbrietzen. Nog altijd staat de oude stadskern met zijn muurresten en torens bijna gesloten daar, een stenen gedachtenis aan het jaar waarin een klein stadje alleen bleef en juist daardoor zijn naam voorgoed verwierf.