De strijdburchten van Manderscheid

Manderscheid ligt in de Vulkaneifel, een landschap van gedoofde kraters, maren en oude lavastromen, tussen de Lieser in het oosten en de Kleine Kyll in het westen. Al in 973 wordt de plaats genoemd in een oorkonde van keizer Otto II. Op twee hoogten boven het dal rezen twee burchten op, zo dicht bijeen dat men van de ene naar de andere kon roepen, en toch behoorden ze aan verschillende heren. De Oberburg op de afgevlakte bergtop was een bruggenhoofd van de keurvorst van Trier, midden in vreemd land. De Niederburg beneden op haar rots was de stamzetel van de heren van Manderscheid, die hier als voogden van de abdij van Echternach op Luxemburgse bodem regeerden.

Zo belichaamden de twee burchten de lange strijd tussen Trier en Luxemburg, die ze steen tegen steen uitvochten. Van 1346 tot 1348 belegerde keurvorst Balduin van Trier de Niederburg, maar zij hield stand en werd nooit ingenomen. De Oberburg bleef van Trier, tot Franse troepen haar in 1673 definitief verwoestten. De Niederburg viel toe aan de tak Manderscheid-Blankenheim, die haar niet meer bewoonde en liet vervallen; toen de laatste gravin Augusta in 1794 voor de Fransen naar Bohemen vluchtte, was het geslacht uit het dal verdwenen. Vanaf de vijf verdiepingen hoge bergtoren van de Oberburg kijkt men vandaag nog ver over het dal neer op de Niederburg, en de kuurstad Manderscheid leeft al lang van de herinnering aan haar burchten; al in 1576 legde een prent van Frans Hogenberg de twee ruïnes vast.

Het volk verklaarde de vijandschap van de twee burchten op zijn eigen manier. Twee broers, zo vertelt de sage, verdeelden ooit de vaderlijke erfenis: Walter nam de Oberburg, Richard de Niederburg. Al gauw kwam er onvrede tussen hen. Toen Walter zich voor een reis uitrustte, liet Richard hem heimelijk een kat in het beenharnas steken, want hij wist dat zijn broer die dieren niet kon verdragen.

Walter ontstak in hevige toorn. Om zich te wreken reed hij naar Trier en gaf de aartsbisschop zijn burcht Obermanderscheid met alles erop en eraan; enkel het gebruik voor het leven hield hij zich voor. Zo haalde hij zijn eigen broer een machtige en gevaarlijke buur op de hals. Uit die kinderachtige streek, zegt de sage, groeide de lange vete, die in werkelijkheid een strijd van twee vorstenhuizen was.

Van een zegen boven het huis was nooit sprake. Een onheilsster, zo heette het, had boven de heren van Manderscheid gehangen, en wie hun geschiedenis vertelde, wist meer van twist en ongeluk te melden dan van roem.

De donkerste sage hangt echter aan de Niederburg zelf. Een jonkvrouw uit het huis Manderscheid, zo vertelt men, liet zich in met een eenvoudige knaap. Toen de graaf het vernam, raakte hij buiten zichzelf. Hij liet de knaap doden en beval zijn dochter levend in de muur van de burcht in te metselen. Enkel een kleine opening bleef, waardoor men haar dagelijks wat eten aanreikte, tot ze stierf.

Lang gold dat als een loutere griezelvertelling. Maar in 1844 legde men in de buurt van de weertoren een schoorsteenachtige holte bloot, groot genoeg dat een mens er rechtop in kon staan. Bovenaan zat een opening waardoor een klein vaatje kon worden aangereikt. Toen de voormuur werd afgebroken, vond men in de afsluiting een geraamte, een aarden schoteltje en een steen om op te knielen. Sindsdien, zeggen de mensen, waart de ingemetselde in de muren rond.

Vandaag staan beide burchten als ruïnes weer open. De stad Manderscheid en de burchtenvereniging houden ze in stand, en op het laatste weekend van augustus vult een middeleeuws feest de oude muren met leven. Vanaf de Oberburg kijkt men zoals altijd neer op de Niederburg, een steenworp verder, gescheiden door het smalle dal van de Lieser.