De Nibelungen van Worms

Siegfried, de koningszoon uit Xanten aan de Nederrijn, was al een held toen hij naar Worms reed: hij had de onmetelijke schat van de Nibelungen gewonnen, de tarnkap van de dwerg Alberich veroverd en was, zo zong men, onkwetsbaar geworden. Hij kwam naar het Bourgondische hof om Kriemhild, de zuster van koning Gunther, tot vrouw te vragen. Alleen Hagen von Tronje herkende de vreemdeling en waarschuwde dat zulk een gast gevaar bracht. Toch diende Siegfried het hof trouw; hij versloeg voor Gunther de Saksen en de Denen en werd de meest gevierde man van Worms.

Toen wilde Gunther zelf trouwen: met Brünhild, de koningin van Isenstein, die iedere vrijer dwong haar te verslaan in steenwerpen, speerworp en verspringen — wie verloor, verloor zijn hoofd. Siegfried bood zijn dienst aan in ruil voor Kriemhilds hand. Onzichtbaar onder zijn tarnkap stond hij naast Gunther en volbracht de drie proeven, terwijl de koning enkel de gebaren maakte. Brünhild moest zich gewonnen geven en volgde Gunther naar Worms, waar een dubbele bruiloft werd gevierd. Maar in de bruidsnacht bedwong Siegfried, opnieuw onzichtbaar, de weerbarstige koningin voor Gunther en nam haar ring en gordel mee — twee kleinoden die het ongeluk over Worms zouden brengen.

Jaren later nodigde Gunther Siegfried en Kriemhild uit naar Worms. Voor de vespers wilden beide koninginnen tegelijk de Dom betreden, en voor het portaal barstte de twist los die het epos beroemd heeft gemaakt. Brünhild eiste voorrang: haar man was koning, Siegfried volgens haar slechts een leenman. Kriemhild werd bleek van woede en antwoordde dat haar Siegfried edeler was dan welke koning ter wereld ook.

Toen sprak Kriemhild de woorden die niet meer terug te nemen waren: niet Gunther, maar Siegfried had Brünhild in de bruidsnacht bedwongen. Als bewijs hief zij de gouden ring en de zijden gordel omhoog die Siegfried destijds had meegenomen. Voor de ogen van het verzamelde hof trad zij als eerste de kerk binnen, terwijl Brünhild in tranen op de trappen achterbleef. De Wormser overlevering wijst tot vandaag het noordelijke keizersportaal van de Dom aan als de plek van deze noodlottige woordenstrijd — en Hagen von Tronje zwoer nog diezelfde dag dat Siegfried voor de vernedering van zijn koningin zou boeten.

Hagen spon zijn web geduldig. Hij liet valse oorlogsboden komen en vroeg de bezorgde Kriemhild hoe hij Siegfried in de strijd kon beschermen. Argeloos verried zij het geheim: toen Siegfried ooit in het bloed van de draak baadde, viel een lindeblad tussen zijn schouders — op die ene plek was hij kwetsbaar. Zij naaide er een zijden kruisje op zijn jachtkleed. Bij een jachtpartij in het Odenwald liet Hagen de wijn achterwege en stelde een wedloop naar een koele bron voor. Toen Siegfried zich over het water boog, dreef Hagen hem de speer door het kruisje. De held stierf tussen de bloemen, en Hagen liet het lijk voor Kriemhilds deur leggen.

Maar Hagen was nog niet klaar. Kriemhild liet de Nibelungenschat, Siegfrieds bruidsschat, naar Worms brengen en deelde het goud zo rijkelijk uit dat Hagen vreesde dat zij zich een leger kocht. Hij ontnam haar de schat en liet hem in de Rijn zinken — volgens het epos bij het «Loch» bij Lochheim, een verdwenen dorp ten noorden van Worms. Niemand heeft het goud ooit teruggevonden. Aan de Rijnoever van Worms staat sinds 1905 het Hagendenkmal: de bronzen moordenaar die de schat voorgoed in de stroom werpt.