Het Bratwurstmännla van Coburg

Het Coburger Rathaus staat aan de zuidkant van de Markt. Het werd in 1414 voor het eerst in het stadsboek genoemd, kreeg tussen 1577 en 1580 een oostvleugel van de steenhouwer Hans Schlachter, en werd van 1750 tot 1752 met het oude gotische deel onder één mansardedak samengebracht. Bij die verbouwing kwam midden op de voorgevel een driehoekige top, en daarop werd een figuur van de heilige Mauritius geplaatst.

Mauritius is geen willekeurige keuze. Hij is de patroon van Coburg en staat sinds 1430 in het stadswapen: een zwarte kop met gouden oorring op een gouden veld, in de volksmond de Coburger Mohr. Volgens de christelijke overlevering voerde Mauritius het Thebaanse legioen aan, en sinds de hoge middeleeuwen wordt hij afgebeeld als zwarte Afrikaan. Aan het Rathaus duikt hij op meerdere plaatsen op: aan de Coburger Erker in de Ketschengasse staat hij in ridderharnas, met daaronder het portret van bouwmeester Hans Schlachter.

De figuur op de geveltop houdt het wapenschild met de Meissense leeuw voor zich en heft met de rechterhand de staf. Dat is het gebaar van een veldheer. Maar wie beneden op de Markt stond en omhoogkeek, zag iets anders: een man die een lange, rechte staaf omhooghoudt. En juist op die Markt werden al in de zestiende eeuw worsten geroosterd.

De Coburgers maakten van de maarschalksstaf een Bratwurstmaat. In de volksmond geldt de lengte van die staf, eenendertig centimeter, als het normale maat voor de Coburger Bratwurst; andere bronnen noemen dertig tot tweeendertig centimeter in rauwe toestand. Het Bratwurstmännla, zo heet het, waakt van boven over de grootte van de worsten die beneden gebakken worden.

Eerlijk is eerlijk: historisch is dat verhaal niet bewezen, en de stad Coburg zegt dat zelf met zoveel woorden. Wat wel vastligt, is het gewicht. In 1623 vaardigde hertog Johann Casimir van Saksen-Coburg een verordening uit die de prijs, hoogwaardige grondstoffen, de juiste grootte en een minimumgewicht van 125 gram per worst voorschreef. Over een voorgeschreven lengte staat er niets.

Waar het Bratwurstmännla wel mee samenhangt, is een grap van de Coburger slagers. Onervaren leerlingen werden bij het worstmaken naar het Rathaus gestuurd om het officiele Bratwurst-lengtemaat op te halen. Dat klonk aannemelijk, want daar werden vroeger inderdaad de lengte- en ijkmaten van de stad bewaard. Ter plekke moest de leerling ontdekken dat zijn leermeester en de gezellen hem beetgenomen hadden en dat zo'n maat helemaal niet bestond. Beschaamd keerde hij naar de werkbank terug. De naam duikt voor het eerst op in 1840, in het gedicht «Das Westenknöpfen» van de Coburger schrijver Friedrich Hofmann.

In de stormnacht van 9 maart 1939 stortte de figuur van de geveltop en raakte zwaar beschadigd. De nationaalsocialistische stadsleiding liet Mauritius om racistische redenen niet terugplaatsen, maar naar de gemeentelijke werf brengen. Daar lag hij tien jaar. In 1949 vond men hem terug onder een hoop schroot. Het beeld werd gerestaureerd en, mede dankzij de financiele steun van de Coburger Bratwurstfrauen, opnieuw op de geveltop gezet. Sindsdien staat hij er weer, staf omhoog.

Boven de stad ligt de Veste Coburg, in 1225 voor het eerst vermeld en vanwege haar omvang de Frankische Kroon genoemd: ongeveer 135 bij 260 meter groot, zo'n 160 meter boven het centrum. Van 15 april tot 4 oktober 1530 woonde Maarten Luther daar. Hij was met keurvorst Johan de Standvastige op weg naar de Rijksdag van Augsburg, maar moest wegens de rijksban in het veilige Coburg achterblijven. In die maanden schreef hij zestien geschriften, vertaalde hij boeken uit het Oude Testament en de fabels van Aesopus, en verstuurde hij ongeveer honderdtwintig brieven; hier ontstond ook zijn «Sendbrief vom Dolmetschen». Dat hij de Coburger worsten gegeten zou hebben, wordt verteld maar is niet te bewijzen.

Beneden op de Markt gaat het roosteren gewoon door. Bratwursten werden er al in 1498 vermeld, op de menulijst van het St.-Georgenspital; sinds 1930 wordt er dagelijks gebakken, boven een vuur van goed gedroogde dennenappels, die de Coburgers «Kühle» noemen. En boven de rook heft de heilige zijn staf.