Pagadders — de kleine soldaten van Hulst

Al in 1180 schonk Filips van de Elzas, graaf van Vlaanderen, de nederzetting aan de Schelde stadsrechten. Hulst groeide uit tot een belangrijke havenstad in het noorden van het Graafschap Vlaanderen, waar kooplieden uit Brugge en Gent hun waren verscheepten richting de Noordzee.

De stad bloeide eeuwenlang als Vlaamse vestingstad. Haar wallen, haar kerken, haar marktplein — alles ademt de sfeer van het oude Vlaanderen. De Sint-Willibrordusbasiliek verrees als een baken van trots, zichtbaar tot ver over de polders.

Maar het lot van Hulst zou worden bepaald door oorlog. En in die oorlog zouden kleine mannen een grote rol spelen.

Toen de Tachtigjarige Oorlog het land verscheurde, werd Hulst een Spaans bolwerk. Bijna ononderbroken — van 1596 tot 1645 — wapperde de Spaanse vlag boven de vestingmuren. Soldaten uit Castilië en Aragón bivakkeerden in de straten, hun wapentuig blinkend in het Zeeuwse licht.

Tussen die geharde krijgers liepen kleinere figuren. Te jong of te klein voor het slagveld, maar onmisbaar voor het leger. Zij waren de pagadores — de betalers. Het was hun taak om de soldij rond te brengen, berichten te bezorgen en de administratie van het garnizoen draaiende te houden.

In de mond van de Hulstenaren verbasterde het Spaanse woord tot iets eigens: Pagadder. Een woord dat eeuwen zou overleven, lang nadat de laatste Spanjaard was vertrokken. In 1645 veroverde Frederik Hendrik de stad. De Spanjaarden trokken weg, maar hun pagadders bleven achter — niet als mensen, maar als herinnering.

In november 2018 verschenen ze: dertien bronzen figuurtjes, verspreid over de binnenstad van Hulst. Bij de Gentse Poort, langs de stadsmuren, nabij de basiliek — overal doken de Pagadders op, elk niet groter dan een onderarm.

Elke Pagadder kreeg een eigen naam en karakter. Celebro, de denker, met zijn hand aan het voorhoofd. Biblio, de lezer, verdiept in een boek. Felicia, die geluk brengt. Mira, die verwonderd de wereld bekijkt. Picaro, de schavuit. Dertien kleine persoonlijkheden die samen het verhaal van Hulst vertellen.

Maar tien dagen na de onthulling sloeg het noodlot toe. Zes beeldjes werden vernield of gestolen. De verontwaardiging was groot — heel Hulst sprak schande. De overgebleven twaalf werden tijdelijk weggehaald. In 2019 keerden ze terug, sterker bevestigd en met vernieuwde vastberadenheid. Nieuwe Pagadders voegden zich bij de rangen — het leger groeide tot achttien figuren, en de jongste, Campéon, werd het symbool van sport en veerkracht.

Vandaag vormen de Pagadders een belevingsroute door het hart van de vestingstad. Met een plattegrond of de speciale Pagadder-app gaan gezinnen op speurtocht, van bastion naar poort, van kerk naar wal. Kinderen zoeken de beeldjes met dezelfde opwinding waarmee ze een schat zouden zoeken — maar met geschiedenis als beloning.

De route verbindt de wandelaar met vierhonderd jaar Vlaamse en Spaanse geschiedenis, met de verhalen van soldaten en betalers, van belegeringen en bevrijdingen. Elke Pagadder is een anker in de tijd.

Wanneer de avondzon over de wallen glijdt en de schaduwen van de Pagadders lang over het plaveisel vallen, lijken zij te fluisteren. Over kleine soldaten in grote tijden. Over een Vlaamse vestingstad die haar verleden niet vergeet, maar het koestert — in brons, in verhaal, in hart.