De Koeienschieters

Het was in het donkerste uur van de nacht toen de wachters op de stadsmuren van Leuven iets voelden dat dieper ging dan angst: radeloosheid. De vijand — misschien waren het Bourgondische troepen, misschien Duitse huurlingen, niemand weet het precies meer — had zich in de donkere velden buiten de muren opgesteld. De nacht was zwart als inkt. Geen sterren, geen maan, slechts de dichte duisternis die als een deken over het land lag.

De burgers van Leuven zaten ingesloten. De grote marktpleinen waar ooit koopmanswaar werd verhandeld, waren nu verlaten. De kerkklokken bleven zwijgen uit angst dat ze de vijand zouden verraden. Vrouwen en kinderen zaten in de huizen, starend naar ramen die geen uitkijk gaven. De mannen stonden op de muren, buikgordels strak aangetrokken, musketton geladen.

Toen kwamen ze. Eerst hoorde men de geluiden — stampen, kreten, het geluid van iets groots dat door het duisternis kwam. De wachters stootten elkaar aan. Daar! En daar! Silhouetten tegen de nacht, donker en dreigend. Was het de vijandelijke legermacht? Waren de muren genaaid? In het donker leek alles mogelijk, alles waarschijnlijk.

De eerste kanon werd afgevuurd. De explosie verbrak de stilte van de nacht en scheurde open wat van voorzichtigheid nog over was. Onmiddellijk volgden andere schoten. Musketonen kraakten, hun vlammen zwaaiend door de nacht als wilde vingers. Iedereen schreeuwde. In huizen werden kinderen wakker en kregen angst. De straatlanterns flakkerden in de ontsteking. Het was oorlog, of zo leek het in de razernij van die zwarte uren.

De aanvallers — als zij er waren — werden beschoten, opnieuw beschoten, eindeloos beschoten. Alles wat beweegde in het donker trok vuur. Het geluid van de beugelgeweren mengde zich met het geluid van vogelsvlucht en brekend hout. De burgers van Leuven spoten hun kruit leeg, hun kogels verdwijnend in het zwarte niets. Dit moest toch de vijand zijn? Moest toch?

Uren duiden zich uit als dagen. De schoten werden sporadischer. De patroon brandde traag door het kruit. Eindelijk, eindelijk, toen de eerste stralen van het ochtendgloren aan de horizon verschenen, stopte het schieten. Uitputting nam over waar moed had gefaald. De wachters zagen hun lippen beven. Wat hadden zij gelijk betrokken?

Het ochtendlicht stroomde als goud over de velden buiten Leuven. En wat men toen zag, zou voor altijd in het geheugen van de stad branden. Niet soldaten. Niet vijanden. Niet een legermacht in steelhelmen en harnas. Nee. Koeien. Honderden, misschien duizenden koeien, afkomstig van de weiden in de omgeving, waren in het donker verdwaald of opgeschrikt. Ze waren naar de stad toe gewandeld, hun hoeven kloppend op de grond, hun geluiden galmen in de nacht.

De dieren lagen verspreid over het grasveld, sommige dood van kogelwonden, andere stommelend rond met hun poten gebroken, nog anderen liggende te kronkelen. Het bloed kleuren het gras rood. Het was een slachtpartij, een masker van dierlijke dood die door mensenhand was veroorzaakt.

De burgers staarden naar het tafereel. En langzaam — eerst uit schaamte, later uit wanhoop — realiseerde de waarheid zich. Zij hadden op koeien geschoten. Zij, de dappere verdedigers van Leuven, hadden de nacht vol gemaakt met lood, niet voor hun stadspoort, maar voor dieren die slechts naar voedsel zochten. De schande brandde als vuur in hun hart.

De bevolking van de omliggende dorpen hoorde het verhaal en kon niet geloven wat zij hoorden. De grote Leuven, die machtige stad met haar universiteit en haar rijkdom, had in paniek op koeien geschoten! Ze lachten erom. Ze maakten liedjes over de koeienschieters van Leuven. De naam verspreidde zich als brand — van dorp tot dorp, van markt tot markt, van ouder tot kind.

Eerst was het voor Leuven ondraaglijk. De burgers wilden zich ermee vermaan, wilden vergeten, wilden dat het verhaal zou sterven. Maar namen, eenmaal geboren, sterven niet gemakkelijk. Ze worden doorgegeven, ze groeien, ze verkleuren. Wat ooit schande was, werd folklore. Wat ooit lachwekkend was, werd karakteristiek.

De universiteit groeide, de stad bloeide op, maar de naam bleef. En ergens, in de eeuwen die volgden, veranderde iets. De schaamte sloeg om in trots. Want waren het niet juist de koeienschieters van Leuven die hun stad hadden verdedigd, zij het uit paniek, zij het tegen dieren? Was niet juist de eenvoudige reactiviteit, de volle inzet, zonder voorbehoud — was dat niet het wezen van het Vlaamse karakter?

En zo werd de koeienschietster niet alleen een bijnaam, maar een herinnering. Een herinnering dat moed en angst naast elkaar bestaan, dat waardigheid en mishap in dezelfde nacht kunnen geschieden. Wie vandaag door Leuven loopt, voelt misschien iets van die nacht — die nacht van donkernis en kruit en afgeleide roem.